TIẾNG HÁT RU CON. (phần 2)
(... Gợi cảm hứng từ một câu hát ru dân gian Nam Bộ)
Ông ngoại ngồi xuống chiếc ghế cây nhỏ dưới gốc vú sữa sát hàng ba ngôi nhà lá. Đêm sâu nơi miệt quê dường như đến sớm…. Đứa nhỏ có lẽ ngủ say, nhưng theo thói quen tiếng võng trong nhà vẫn kẽo kẹt đều đều. Tiếng võng đưa cùng với tiếng vạc sành rúc ngoài bờ chuối, hòa nên những âm thanh da diết không biết vì đâu !?
Ông ngoại chậm rãi châm thêm chút dầu vào cây đèn rồi mới cất tiếng:
– Hồi chiều thằng chồng của bây ăn cơm chưa mà đi thăm lưới ngoài vàm vậy?
– Dạ ăn rồi Ba. Ảnh bới tô cơm rồi ăn trong bếp rồi.
Sau cái thở dài nhẹ, hình như được cố nén lại.
– Tội nghiệp thằng chồng bây, đáng lẽ nó làm thầy giáo mà giờ vô đây chân lấm tay bùn… .
Rồi có lẽ thấy gợi ra chuyện không vui, ông lảng sang chuyện khác.
– Hồi ba mới chừng tám, chín tuổi. Lúc đó ông nội con còn khỏe lắm.
Hồi ấy xứ mình chưa có chỗ nào có đê bao. Mỗi năm nước sông Cửu Long dâng lên là đồng ruộng trắng xóa. Người ta không gọi là lụt. Người ta nói: mùa nước nổi về.
Nước đem theo phù sa, đem theo cá tôm, đem theo cả những hột giống từ miệt trên trôi xuống.
Sáng nào ông nội bây cũng chèo chiếc xuồng ba lá ra đồng.
Có bữa đi đặt lờ.
Có bữa giăng câu.
Có bữa chỉ ngồi ngó luồng nước chảy.
Ba tò mò nhìn ông rồi hỏi.
Ổng cười:
– Có nhiều việc phải ngồi mới thấy.
Ba hồi đó đâu hiểu.
Một bữa, hai ông cháu chèo ngang một đám cỏ năng.
Cá ròng ròng con đen nghịt.
Chỉ cần quơ cái rổ là đầy.
Ba mừng quá.
– ... Mình xúc đi !
Ông nội lắc đầu.
– Để tụi nó lớn.
– Người khác xúc mất.
– Thì kệ người khác.
Rồi ông chống dầm, nhìn đàn cá lấp loáng dưới nước.
– Con biết hông? Bắt một rổ hôm nay thì ăn được một bữa. Để tụi nó lớn thì năm sau cả xóm có cá ăn.
Ba ngồi im.
Chiếc xuồng trôi theo con nước.
Đi thêm một quãng, gặp một người đang gỡ lưới.
Con nào có trứng, ổng lựa thả xuống.
Ba ngạc nhiên.
– Sao thả vậy?
Người đó cười lớn.
– Để năm sau còn có cá mà bắt chớ!
Nói rồi ổng thả luôn mấy con cá nhỏ.
Ba tiếc đứt ruột.
Ông nội chỉ cười.
– Đó mới là người biết làm ăn.
Rồi cũng đến lúc nước rút. Trả lại đồng ruộng đất đai như trước cho con người.
Hai ông cháu lên bờ cắt cỏ cho bò.
Ven hàng rào, dây nhản lồng bò kín một khoảng đất.
Trái vàng lúc lỉu.
Ba vừa định đưa tay hái thì ông nội nhắc.
– Lựa trái chín thôi.
– Còn mấy trái kia?
– Để đó.
– Đợi chín rồi hái.
Ông nội cười hiền.
– Chín cũng không nên hái hết.
Ba ngơ ngác.
Đúng lúc ấy, một con chim đáp xuống giàn.
Nó nghiêng đầu ngó quanh rồi mổ một trái đã vàng rực.
Ăn được một lúc, nó vỗ cánh bay sang cây trâm bầu bên mé rạch.
Trên giàn vẫn còn mấy trái đong đưa.
Ba chỉ lên.
– Nó bỏ mấy trái kia kìa !
Ông nội bây nhìn theo con chim đã khuất.
Ổng cười, ánh mắt hiền như nước sông buổi sớm.
– Có khi nó no. Có khi nó nghe tiếng mình nên bay. Có khi trái chưa vừa ý nó. Chuyện của con chim, ai mà biết hết.
Ông bước lại gần giàn dây, vuốt nhẹ một chiếc lá.
– Nhưng bây có thấy hông?
– Dạ thấy gì ?
– Vẫn còn trái.
Ba gật đầu.
Ông nội nói tiếp, giọng chậm rãi:
– Nhờ còn mấy trái này mà hột mới già. Hột già mới mọc cây. Cây mới có trái. Trái mới nuôi chim. Chim lại đem hột đi khắp nơi.
Ổng nhìn ba.
– Đó là cái cách đất trời giữ giống.
Ba cúi xuống.
Dưới chân hàng rào, mấy cây nhản lồng non đang bò lên từ đám lá mục.
Ba hỏi:
– Vậy có ai trồng không ?
Ông nội bật cười.
– Nếu biết ai trồng thì đâu còn là chuyện hay.
Hai ông cháu ngồi nghỉ dưới bóng mát.
Gió từ ngoài đồng đưa mùi lúa trổ thơm ngan ngát.
Ông nội tách nửa trái nhản lồng đưa cho ba.
Ruột trái ngọt thanh.
Ổng vừa ăn vừa nói:
– Con người mình cũng phải học theo đất trời.
– Dạ học sao ?
– Ăn thì ăn.
Ổng ngừng một chút.
– Nhưng đừng lấy hết.
Ba không trả lời.
Hồi đó còn nhỏ quá.
Làm sao hiểu hết lời ông nội.
Chỉ thấy xa xa, có bầy chim nào đó lại bay về.
Có con đáp xuống giàn dây nhản lồng.Lần này nó chỉ mổ thêm một trái rồi cất cánh.
Những trái còn lại vẫn vàng óng dưới nắng chiều.
…….
Ông ngoại ngừng kể.
Ông đưa mắt nhìn giàn nhản lồng ngoài sân nhà mình.
Đã mấy mươi năm trôi qua.
Con chim ngày ấy chắc chẳng còn nữa.
Ông nội cũng đã thành người thiên cổ.
Nhưng mỗi mùa trái chín, chim vẫn về.
Và trên giàn, bao giờ cũng còn vài trái đong đưa sau những bữa chim ăn.
Ông khẽ mỉm cười:
– Hồi nhỏ, ba cứ nghĩ là chim bỏ sót.
Rồi ông nhìn về phía con gái trong nhà.
– Giờ già rồi, ba lại thích nghĩ... đó là phần đất trời để dành cho mùa sau.
……
Qua không biết bao nhiêu mùa nước nổi… .
Đứa bé nằm trong võng ngày nào giờ nghe đâu đã là một tiến sĩ, đang nghiên cứu một giống cá sinh sản nhiều và phát triển nhanh trong mùa nước nổi.
Miền đất phía Tây này hưởng lợi từ hai nhánh sông lớn, hai nhánh sông lớn bao la đến mức phải thoát ra biển bằng chín cửa sông !... . Giờ đây, cho đến khi mà cầu và đường được mở mang xây dựng. Miền đất này còn tạo thêm ra biết bao nhiêu là của cải và nguồn lực.
Đơn sơ và mộc mạc như dây nhản lồng lúc nào cũng bình dị vươn cao mang đến cho đời những mùa trái ngọt!... ./.
H.V.H ( 7-2026 )
