TIẾNG HÁT RU CON. phần 1
(... Gợi cảm hứng từ một câu hát ru dân gian Nam Bộ)
Đêm giữa tháng, trăng vừa lên khỏi rặng tre. Cả xóm nằm im bên con rạch nhỏ, chỉ còn nghe tiếng côn trùng gọi nhau trong những lùm cỏ rậm rì, lâu lâu điểm thêm là tiếng chim ăn đêm cất lên cô quạnh… .
Trong căn nhà lá ba gian lợp dừa nước, ngọn đèn dầu đặt trên cái bàn cây tạp phát ra ánh sáng vàng hắt lên vách lá, lúc tỏ lúc lu như còn ngái ngủ.
Cái võng dù mắc giữa hai cây cột cứ đưa nhè nhẹ.
Người đàn bà trẻ một tay đưa võng, một tay phe phẩy chiếc quạt mo. Đứa con trai độ chừng mới hơn hai tuổi tay còn đang ôm một món đồ chơi gì đó, đôi mắt đã ríu lại mà vẫn còn như hé nhìn ngọn đèn.
Người mẹ cúi xuống, cất giọng ru như ráng tiếp sức cho giấc ngủ mau đến với con. Tiếng ru nhỏ thôi, nhưng đầu hôm yên tĩnh nên nghe như lan ra tận ngoài bờ rạch.
"Chim quyên ăn trái nhản lồng...
Trái ăn trái bỏ... ai trồng cho mầy ăn..."
Ngoài hiên, ông ngoại thằng nhỏ đang ngồi sửa lại cái nôm bắt cá. Đôi bàn tay già nua vẫn tỉ mỉ lách từng nan tre… .
Nghe tiếng con gái ru con, ông ngừng tay.
Một nụ cười hiền hiện trên khuôn mặt sạm nắng.
Ông nhớ hồi má nó còn sống. Khi nào cũng vậy, cứ đến câu hát ấy là ông im lặng lắng nghe . Mấy chục năm rồi, lời ru vẫn còn nguyên, chỉ người ru đã đổi từ đời mẹ sang đời con.
Có con chim lạc loài nào đó ngoài hàng tre chợt cất tiếng kêu.
Ông ngước nhìn khoảng trời trong sâu thẳm rồi khẽ thở dài.
Con gái thấy vậy bèn hỏi:
– Bộ ba nhớ má hả?
Ông cười, lắc đầu.
– Nhớ thì có nhớ. Mà ba còn nhớ cái câu hát nữa .
– Con cũng tính hỏi ba đây.
– Hỏi gì?
– Hồi nhỏ má cũng ru con như vậy. Giờ con ru thằng nhỏ y vậy. Mà nghĩ hoài không hiểu. Sao lại "trái ăn trái bỏ"? Bỏ uổng vậy sao?
Ông ngoại đặt nan tre xuống.
Một lúc khá lâu ông mới đáp:
– Không uổng đâu.
– Vậy chớ để làm gì?
– Để mùa sau còn có trái.
Người con gái ngẩn người.
– Chỉ vậy thôi sao?
Ông cười hiền.
– Nếu chỉ có vậy thì đâu thành câu hát ru theo biết bao đời !
Người con gái im lặng nhìn cha mình.
Biết tính ông, hễ nói tới chuyện cũ là thế nào cũng có chuyện để kể.
Quả nhiên, ông ngước ra hướng khung cửa trống hoác… .
Đưa nhỏ đã ngủ say, được ẳm để trong mùng.
Trăng vừa nhô khỏi hàng tre.
Ánh trăng giữa trời trong vắt phủ bạc cả mảnh vườn.
Hai cha con bước ra ngoài ... .
Cuối hàng rào tre, một giàn nhản lồng bò kín mấy cây cọc gòn. Dây leo chằng chịt, lá xanh mướt. Lác đác trên giàn còn vài trái chín vàng, lớp vỏ mỏng căng dưới ánh trăng.
Ông chỉ lên một trái.
– Con thấy trái đó hông?
– Dạ.
– Lại gần coi.
Người con gái bước tới.
Trái nhản lồng đã bị chim ăn mất một bên. Ruột trắng lộ ra, hột đen bóng nằm lấp ló. Nhưng ngay kế bên vẫn còn ba trái khác nguyên vẹn, vàng óng như mấy cái lồng đèn nhỏ.
Ông cười.
– Hồi chiều có chim lại ăn.
– Sao nó không ăn luôn mấy trái kia?
– Ai mà biết.
Ông đưa mắt nhìn lên giàn dây leo.
– Có khi trái chưa vừa miệng. Có khi nó no rồi. Có khi nó nghe tiếng người nên bay mất. Thiên nhiên có nhiều cái mình đâu đoán được.
Ông ngừng một chút rồi nói tiếp:
– Nhưng nhờ vậy mà còn lại mấy trái.
Người con gái vẫn chưa hiểu.
– Rồi sao nữa ba?
– Trái chín thêm. Hột già thêm. Rồi một bữa gió lớn, nó rụng xuống. Hoặc chim khác tới ăn, tha đi nơi khác. Mùa mưa tới, cây con lại mọc lên.
Ông cúi xuống chân hàng rào.
Dưới đám cỏ lưa thưa, mấy dây nhản lồng non đang tìm cách vươn lên cao. Lá nhỏ bằng bàn tay con nít, xanh mướt.
Ông lấy đầu ngón chân gạt nhẹ đám lá rụng.
– Con thấy chưa?
– Ủa... hồi nào mọc vậy? Có ai trồng đâu.
Ông cười, giọng chậm rãi như đang nói với chính mình:
– Đất trồng,gió trồng,chim cũng trồng.
Rồi ông nhìn về đứa cháu đang ngủ trong mùng.
– Bởi vậy, câu hát đâu phải chỉ nói chuyện con chim, chuyện trái nhản lồng .
Gió đêm thổi qua giàn nhản lồng.
Mấy trái chín đong đưa… .
Người con gái lặng im.
Bỗng dưng, câu hát mà từ nhỏ cô đã thuộc lòng trở nên khác hẳn.
Nó không còn là lời ru cho trẻ nhỏ ngủ nữa.
Hình như trong đó còn có lời nhắn nhủ của người xưa gửi lại cho con cháu.
Ông ngoại chắp hai tay sau lưng.
Đôi mắt ông vẫn nhìn lên giàn nhản lồng như đang tìm lại một khoảng đời rất cũ.
Một lát sau, ông mới chậm rãi nói:
– Hồi nhỏ, ba cũng từng hỏi ông nội con y như vậy. Ổng không trả lời liền,ổng dắt ba đi dọc bờ rạch...
Ông mỉm cười.
– Chính bữa đó, ba mới hiểu vì sao người xưa hát: "Trái ăn trái bỏ..."
Ngoài bờ tre, một con chim nào đó bỗng cất lên những tiếng gọi dài, nghe vừa xa vừa gần giữa khoảng đồng mênh mông . ( Còn tiếp phần 2 )
H.V.H ( 7 - 2026 )
