Thứ Tư, 2 tháng 9, 2026

Tản mạn : TỰ BẠCH - Nguyen Thyanh.

 



TỰ BẠCH. 

27 th8 - 2026.

Tôi thường viết truyện cực ngắn về những thành phần thấp cổ bé miệng nhất của xã hội. Vì sao vậy? 

Vì giống như khi nhìn vào một bình nước trong, ta phải nhìn vào đáy bình mới biết nước có thật sự sạch không. Nếu nước sạch, sẽ không có cặn. Cũng vậy, khi soi những mảnh đời tận đáy xã hội ta sẽ biết xã hội đó như thế nào.

Những mảnh đời tận đáy xã hội giống như lớp cặn lắng đáy bình: nơi mà mọi bất công, mọi lỗ hổng của thể chế, của lòng người đều dồn về đó và hiện hình rõ nhất. "Đáy xã hội” chính là thước đo trung thực nhất.

Một xã hội cũng giống như một cơ thể. Khi khỏe mạnh, ta hiếm khi để ý đến bàn chân, nhưng khi đau, chính ngón chân út bị dằm đâm lại khiến cả người mất ngủ. Người giàu, người có quyền có rất nhiều lớp áo che chắn: tiền bạc, quan hệ, truyền thông, pháp lý. Họ ngã vẫn có đệm đỡ. Còn người nghèo, người yếu thế thì không. 

Thế nên, muốn biết một chính sách y tế có nhân đạo không, đừng hỏi giám đốc bệnh viện tư. Hãy đến phòng cấp cứu 3 giờ sáng, nhìn người mẹ bán vé số ôm đứa con sốt co giật mà trong túi chỉ có 40 nghìn đồng được đối xử thế nào.

 Muốn biết luật pháp có công bằng không, đừng nghe đọc diễn văn. Hãy ngồi ở phiên tòa xử vụ trộm ổ bánh mì. Muốn biết giáo dục có khai phóng không, đừng đến xem trường quốc tế. Hãy ghé các lớp học tình thương dưới gầm cầu.

Đáy bình không biết nói dối. Nước trong đến mấy, nếu dưới đáy có cặn bùn, rong rêu, thì cả cái bình ấy vẫn chưa sạch. 

Xã hội cũng vậy. GDP có thể tăng, nhà cao tầng có thể mọc như nấm, nhưng nếu vẫn còn những đứa trẻ ngủ gầm cầu, những cụ già nhặt ve chai bị xe tông không ai nhận, thì sự phồn vinh đó chưa thật sự trọn vẹn.

Có một câu nói nổi tiếng của Adam Smith trong tác phẩm 'Của cải của các quốc gia' (The Wealth of Nations) mà tôi rất tâm đắc :

"Không một xã hội nào có thể thực sự thịnh vượng và hạnh phúc, nếu phần lớn các thành viên trong xã hội đó nghèo khổ và khốn cùng."

Nguyen Thyanh.

Cuộc sống : TỚI LÚC SẼ BIẾT - St trên FB.

 



TỚI LÚC SẼ BIẾT. 

(Chuyện không biết Chơn- Giả, tui copy từ bạn FB Phương Nam, đọc mà cứ rươm rướm nước mắt vì cái tình người ở Việt Nam vào thế kỷ 21 in hằn vật chất vô cảm này. Mời quý bà con...)

***

Bảng nội quy dán ngay cửa dãy trọ, in khổ bự, ép nhựa đàng hoàng. Văn phong của cô thì miễn bàn. Điều một: "Tiền trọ đóng trước mùng năm. Mùng sáu cô nhắc bằng cái mặt." Điều bốn: "Karaoke sau chín giờ: mời qua chỗ khác hát. Chỗ khác là đâu cũng được, miễn không phải đây." Điều sáu: "Nước là tiền. Tắm kiểu nhà giàu thì đóng tiền kiểu nhà giàu." Điều chín: "Dắt bạn về phải báo. Không phải cô cấm - cô ghi sổ, lỡ mất đồ còn biết hỏi ai."

Mười sáu điều như vậy, đọc vừa sợ vừa muốn vỗ tay. Nhưng huyền thoại nằm ở chỗ: bảng ghi rõ "NỘI QUY (17 ĐIỀU)", mà đếm tới đếm lui chỉ có mười sáu. Chỗ điều mười bảy là một khoảng trống, vết keo còn hằn, như từng có mà bị ai xé mất. Hỏi cô, cô trả lời đúng bốn chữ: "Tới lúc thì biết." Thế là bao nhiêu thế hệ sinh viên tự chế 7749 giả thuyết. Thằng Phát tin đó là danh sách tử thần: phạm đủ mười sáu điều thì kích hoạt điều mười bảy. Con Nhi thì đoán: "Điều mười bảy chắc là cấm hỏi về điều mười bảy."

Nói cho công bằng, cô Năm khó nhưng khó đều, không thiên vị ai. Và giữa thời buổi trọ Sài Gòn chỗ nào cũng rục rịch lên giá, dãy của cô vẫn đứng im ở một triệu hai - mức giá mà tụi bạn tui nghe xong tưởng tui xuyên không từ năm 2015 về. Muốn vô ở phải xếp hàng chờ, mà thứ tự chờ thì cô xếp theo tiêu chí gì, chưa ai giải mã nổi.

Phòng số 4 cuối dãy là anh Toàn - dev ra trường ba năm, làm công ty nhỏ bên kia đường, đi bộ mười phút. Anh hiền khô, tối tối leo rank Liên Minh tới Cao Thủ, còn ngoài đời thì ba năm không leo đi đâu hết: vẫn phòng một triệu hai, vẫn cơm cô Sáu, vẫn dép tổ ong. Tài sản lớn nhất đời anh là dàn PC đèn RGB sáu chục triệu, nằm chễm chệ giữa căn phòng mười hai mét vuông. Tụi tui hay qua ké máy, nghe anh giảng đạo: "Ở đây quen rồi tụi em. Công ty lớn rủ hoài mà qua quận 1 chi cho xa, kẹt xe thấy ghê."

Rồi từ đầu năm ngoái, tự nhiên cô Năm trở mặt với đúng một mình anh Toàn. Đầu tiên tăng tiền phòng thêm ba trăm. Vài tháng sau thêm năm trăm. Qua năm nay thêm một cục nữa. Cả xóm không ai bị động tới một đồng, riêng phòng số 4 giá leo như coin. Chưa hết: cô bắt anh dời xe khỏi chỗ đậu quen, nhắc anh chuyện rác chuyện điện - những lỗi mà xưa giờ cô lơ. Tới tháng sáu là cú chốt: cô đưa anh tờ giấy hẹn cuối tháng bảy trả phòng, lý do gọn lỏn: "Hết hợp đồng, cô không ký tiếp." Xong cô treo luôn cái bảng trước cửa: "PHÒNG SỐ 4 SẮP TRỐNG - ƯU TIÊN NĂM NHẤT." Người còn chưa dọn, bảng đã treo. Lạnh chưa.

Xóm trọ chấn động, group chat nổ banh. Thằng Phát - bà con biết tánh nó rồi - đêm đó thả liền ba giả thuyết: một, cô lấy phòng cho cháu; hai, cô sắp bán dãy trọ cho cò đất, bằng chứng là tuần trước có hai người lạ tới đo đạc chụp hình; ba, anh Toàn phạm phải điều mười bảy. Con Nhi nghe tới đâu gạch tới đó, nhưng riêng vụ đo đạc thì chính nó cũng không cãi được. Còn tui kẹt cứng ở giữa: sau cái vụ nhóm Zalo hồi trước, tui biết thừa cô Năm là người thế nào, mà chuyện đó tui đâu có kể ai được. Thành ra tui chỉ dám nói yếu xìu: "Tao thấy cô hông phải người vậy đâu." Phát quạt lại liền: "Mày bênh vì phòng mày chưa bị tăng giá chớ gì."

Nó nói trúng tim đen. Tui im.

Sáng chủ nhật cuối tháng bảy, cả xóm ra phụ anh Toàn dọn nhà, không khí y như đưa tang. Con Nhi đi sau thùng đồ, mặt buồn thiu. Thằng Phát khiêng cái case RGB bằng hai tay như khiêng quan tài, vậy mà miệng vẫn cà khịa được: "Anh ơi, qua chỗ mới nhớ để nó quay mặt về hẻm cũ nghen." Anh Toàn cười mà mắt đỏ hoe.

Đúng lúc đó cô Năm kêu: "Toàn, vô cô biểu. Trí, bây bưng giùm cô thùng nước ngọt vô luôn."

Tui bưng thùng nước theo sau, và đó là lần đầu tiên tui bước vô nhà cô Năm. Vừa qua cửa tui khựng lại: nguyên một mảng tường phòng khách dán kín hình. Mấy chục tấm, tấm cũ ố vàng, tấm mới còn bóng, dưới mỗi tấm ghi tay tên với năm. Tấm nào cũng cùng một kiểu: một đứa trẻ măng ôm thùng đồ đứng trước dãy trọ, mặt vừa mếu vừa cười. Có tấm chụp một anh ốm nhom ôm thùng sách, hai cánh tay trắng trơn chưa dính miếng mực xăm nào - nhìn quen dữ thần mà lúc đó tui nghĩ hoài không ra.

Cạnh mảng hình là một tờ giấy học sinh viết tay, chữ nghiêng nghiêng, ghi đủ mười bảy điều nội quy. Bản gốc. Tui kịp đọc dòng cuối cùng trước khi cô quay ra.

Điều mười bảy: "Lớn rồi thì đi."

Cô Năm đưa anh Toàn một cái phong bì dày, giọng tỉnh rụi như đọc chỉ số điện:

Mười bốn triệu bảy. Tiền tăng giá của con hơn năm nay, cô giữ đủ từng đồng. Chớ để bây giữ, bây nạp game hết. Cầm đi, đặt cọc chỗ mới.

Anh Toàn đứng như tượng sáp. Hồi lâu mới lắp bắp: "Sao... cô hông nói con?" Cô Năm nhún vai:

Nói trước thì bây ỷ lại. Với lại con giấu cô được cái gì. Con ký hợp đồng bên quận 1 từ tháng trước rồi mà giấu cả xóm, tính ở lì thêm. Bà Bảy nghe con đứng đầu hẻm gọi điện, kể cô nghe hết trơn.

Ra là vậy. Hai người "đo đạc" tuần trước là thợ, tới coi phòng số 4 để sơn lại, lắp thêm cái cửa sổ - cho đứa năm nhất sắp dọn vô, con nhỏ mới trúng tuyển sớm vô trường tui, nhà tuốt dưới miền Tây, đang cần cái giá một triệu hai hơn bất kỳ ai trong xóm. Còn mọi cú tăng giá, bắt bẻ, treo bảng ròng rã hơn năm trời - là cô Năm lùa một thằng rank Cao Thủ trong game ra khỏi cái rank Đồng ngoài đời, từng nấc một, tới khi ảnh hết đường lùi.

Anh Toàn ôm cô Năm. Cô đẩy ra liền: "Thôi thôi, đi lẹ, chiều người ta dọn vô rồi." Mà bàn tay cô vỗ vỗ lưng ảnh, chậm rãi, cái kiểu vỗ y chang má tui.

Trước khi ảnh nổ máy xe, cô Năm móc điện thoại ra: "Khoan. Ôm thùng đồ, đứng vô trước cửa, cô chụp tấm hình." Anh Toàn ôm thùng đồ đứng vô, mặt vừa mếu vừa cười - y chang mấy chục tấm trên tường. Tui đoán tuần sau, mảng tường đó sẽ có thêm một tấm mới, ghi tay: Toàn, 2026.

Tối đó tui lân la hỏi: "Cô ơi, chừng nào tới lượt con bị tăng giá?" Cô Năm nhìn tui từ đầu tới chân một lượt, rồi nói:

Lo học đi. Tới lượt con, cô đuổi hông sót một ngày đâu.

Nghe câu đó, tự nhiên tui thấy được an ủi mới ghê. Cả Sài Gòn sinh viên sợ nhất hai chữ tăng giá. Riêng xóm trọ hẻm 404 tụi tui ngầm hiểu ngược: cô Năm còn chưa đụng tới tiền phòng của mình, nghĩa là trong mắt cô, mình còn cần được che.

Chiều hôm đó, con nhỏ năm nhất ốm nhom vác cái balo bự hơn người dọn vô phòng số 4. Cô Năm đứng chống nạnh trước cửa, đọc nội quy cho nó nghe từ điều một tới điều mười sáu. Con nhỏ rụt rè: "Cô ơi, bảng ghi mười bảy điều mà cô?"

Cô Năm xoay lưng đi vô, buông đúng một câu:

"Tới lúc con sẽ biết."...

Sưu tầm trên FB 

.

Truyện năm Bính Ngọ : CON NGỰA "HỒNG TÂM" - H.V.H

 



CON NGỰA “HỒNG TÂM” ( phần 1 )

Ngày ấy, ở một vương quốc nằm giữa những đồng bằng xanh ngát và những dãy núi trùng điệp, có một vị vua trị vì đã nhiều năm.

Nhà vua vốn là người cẩn trọng, ít nói nhưng sáng suốt. Trong những năm cuối đời, sức khỏe của Người ngày một yếu. Biết mình chẳng còn sống được bao lâu, nhà vua cho gọi các đại thần thân tín vào cung, căn dặn từng việc lớn nhỏ của triều đình, đặc biệt là chuyện truyền ngôi cho vị thế tử còn đang ở tuổi thiếu niên.

Ngoài giang sơn, ngai vàng và kho báu của hoàng gia, nhà vua còn có một thứ mà Người đặc biệt yêu quý.

Đó là một con ngựa non.

Bộ lông nó có màu trắng hồng nhạt, ngay giữa cái ngực rộng nở nang có một vệt hình trái tim hồng rất rõ. Đôi mắt nó trong veo, lanh lợi; bốn chân khỏe khoắn thon dài,tất cả đã cho thấy dáng vóc của một chiến mã sau này. Nhà vua đặt tên cho nó là Hồng Tâm.

Người thường bảo các quan:

“Ngựa này còn non, nhưng tâm tính rất khác thường. Nó thông minh, gan dạ và có nghĩa.”

Chẳng ai hiểu vì sao nhà vua lại nói một con ngựa có “nghĩa”.

Nhưng nhà vua chỉ cười.

Rồi một ngày, tiếng chuông, tiếng trống báo tang vang  dài khắp kinh thành.

Vua cha băng hà.

Cả hoàng cung như chìm trong màu tang trắng.

Theo di chiếu, vị thế tử lên ngôi.

Tân vương còn quá trẻ. Khuôn mặt vẫn còn nét ngây thơ của tuổi thiếu niên, nhưng trên người đã khoác long bào thay tiên đế gánh vác sơn hà. Từ ngày bước lên ngai vàng, tân vương mới hiểu rằng ngồi trên ngai cao chưa chắc đã là người có quyền lực nhất.

Triều đình bắt đầu chia thành nhiều phe.

Người này tìm cách đưa phe mình vào những chức quan trọng. Người nọ ngấm ngầm kéo bè kết cánh. Những cuộc gặp gỡ kín đáo diễn ra trong phủ các đại thần. Những lời đồn đại lan từ chợ đến quán trà, từ hành lang cung điện đến tận những ngôi làng xa xôi.

Ai cũng nói mình vì xã tắc.

Ai cũng nói mình một lòng trung quân.

Nhưng phía sau những lời ấy, mỗi người đều có một toan tính riêng.

Có người muốn giữ quyền lực của phe mình.

Có người muốn đưa họ hàng vào triều.

Có người muốn nhà vua trẻ chỉ làm một vị vua trên danh nghĩa, còn việc triều chính phải do họ quyết định.

Trong lúc ấy, tân vương lại có một niềm vui rất giản dị.

Người thích Hồng Tâm.

Mỗi buổi chiều, sau khi giải quyết công việc triều đình, nhà vua thường cho gọi người coi sóc ngựa đưa Hồng Tâm vào cấm thành.

Có hôm, Người tự tay vuốt bờm nó.

Có hôm lại lấy một quả táo đưa tận miệng.

Hồng Tâm cũng rất quý chủ. Hễ nghe tiếng bước chân nhà vua là nó hí lên, giậm chân và ngoảnh đầu tìm kiếm.

Một hôm, nhà vua cho dẫn Hồng Tâm vào vườn Thượng Uyển.

Đó là khu vườn đẹp nhất trong hoàng cung. Những cây cổ thụ trăm tuổi bonsai được chăm sóc cắt tỉa cẩn thận, hoa quý được đưa từ các vùng xa về trồng. Có hồ sen, có cầu đá, có những lối đi lát đá quanh co dưới những hàng cây xanh mát.

Hồng Tâm bước vào.

Nó nhìn bên này.ngó bên kia.Rồi…một đóa hoa mẫu đơn vừa nở bị nó ngoạm mất.

Nhà vua bật cười.

“Ngươi thật là!”

Hồng Tâm nhai ngon lành, chẳng hề có vẻ biết mình vừa phạm tội.

Nhưng tai họa thật sự xảy ra khi Hồng Tâm phát hiện một luống cây quý mới trồng.

Nó bước tới.Ngửi ngửi… .

Rồi bất ngờ dùng móng trước cào xuống đất.

Một cây bị bật gốc. Rồi… hai cây.

Người làm vườn đứng gần đó tái mét mặt.

“Bệ hạ...!”

Nhà vua cười lớn:

“Thôi, thôi! Nó còn nhỏ. Trẫm bảo người trồng lại là được.”

Người làm vườn cúi đầu:

“Bẩm… xin tuân lệnh”

Nhưng chưa hết.

Một buổi khác, khi nhà vua đang đứng bên hồ sen, Hồng Tâm chạy tới bên Người. Không biết sao nó giơ một chân trước lên, vô tình chạm ngay vào vạt long bào.

Một vết bẩn hiện rõ trên long bào màu vàng.

Mấy thái giám đứng gần đó sợ đến mức không dám thở.

Nhà vua nhìn xuống.

Rồi nhìn Hồng Tâm.

Hồng Tâm cũng nhìn Người.

Hai bên nhìn nhau một lúc. Nhà vua bật cười.

“Ngươi muốn làm phản hay sao mà dám chạm lên long bào của Trẫm?”

Hồng Tâm hí lên một tiếng.

Nhà vua lại mỉm cười khi nhìn thấy một con sâu ngái xanh lè đang nằm lăn lóc trên bãi cỏ phía dưới vạt áo!! 

Những chuyện ấy chẳng bao lâu đã đến tai các đại thần.

Và lần này, một số người không cười.

Một nhóm quan lại vốn đang tìm cách tạo ảnh hưởng trong triều lập tức có cớ. Họ họp kín.

Một viên quan nói:

“Việc này không thể xem thường!”

Người khác phụ họa:

“Đúng! Long bào là biểu tượng thiên tử. Một con vật mà dám giẫm lên long bào thì còn coi phép nước ra gì?”

Một viên quan vốn đã có hiềm khích với phe của nhà vua trẻ nói:

“Đây chính là dấu hiệu của việc cung đình không còn tôn nghiêm!”

Thế là một bản tấu được soạn.

Tên của nó rất đẹp:

“Trung Quân Ái Quốc Sớ.”

Trong đó có đoạn viết rằng: Hồng Tâm đã ăn hoa quý, phá cây quý, lại còn xúc phạm,giày xéo (!?) lên long bào của thiên tử. Nếu không nghiêm trị, phép nước sẽ không nghiêm , kỷ cương sẽ bị xem thường.

Họ đề nghị… bắt giữ con ngựa và cả quan quân phụ trách coi sóc ngựa để trị tội! 

Thậm chí có người còn đề nghị “xử theo quốc pháp” thật nặng để làm gương.

Ngày hôm sau, bản tấu được dâng lên điện.

Nhà vua ngồi trên ngai, đọc từng dòng.

Đọc xong, Người im lặng.

Cả điện rồng im phăng phắc.

Một viên đại thần bước ra:

“Tâu bệ hạ, thần thiết nghĩ việc này liên quan đến uy nghiêm của hoàng gia. Không thể vì một con vật mà bỏ qua phép nước.”

Nhà vua nhìn ông ta.

“Ái khanh nói đúng. Có những sự việc như vậy "

Vị quan mừng thầm.

Nhưng nhà vua nói tiếp:

“Long bào của Trẫm có dơ bẩn chút  thì giặt được. Cây bị Hồng Tâm dẫm thì trồng lại được. Hoa bị nó ăn thì lứa sau lại nở.”

Người ngừng một lát rồi hỏi:

“Nhưng Trẫm muốn hỏi các khanh một chuyện.”

Không ai dám lên tiếng.

“Trong thiên hạ này, có ai nhân danh ‘Trung Quân Ái Quốc’ để tranh giành chức tước, quyền lực và phe cánh hay không ?”

Cả điện im phăng phắc.

Nhà vua đặt bản tấu xuống.

“Chuyện của Hồng Tâm, Trẫm không truy cứu.”

Một viên quan vội nói:

“Nhưng bệ hạ...”

Nhà vua khoát tay.

“Đủ rồi.”

Rồi Người đứng dậy.

“Các khanh hãy lo việc nước, lo cho dân đen hãy còn khốn khó ngoài kia… . Đừng đem chuyện một con ngựa ăn vài đóa hoa mà làm thành đại sự. Nhất là nó đã chỉ dùng chân trước để hất một con sâu ngái trên vạt long bào… “

Nhà vua bước khỏi điện.

Ngoài sân, Hồng Tâm đang được người hầu dắt đi ngang qua.

Vừa thấy nhà vua, nó lập tức hí vang.

Nhà vua đến gần mỉm cười, đưa tay vuốt đầu nó.

“Đi nào, Hồng Tâm.”

Con ngựa ngoan ngoãn bước theo.

Nhưng phía sau những cánh cửa điện đang khép lại, có những ánh mắt vẫn dõi theo.

Một vài người cúi đầu.

Một vài người nghiến răng.

Và có người khẽ nói:

“Con ngựa ấy... rồi sẽ còn gây chuyện.”

Không ai biết rằng, từ giây phút ấy, Hồng Tâm đã vô tình trở thành một quân cờ trong cuộc tranh giành quyền lực của triều đình.

Còn vị vua trẻ vẫn chưa biết rằng phía trước mình không chỉ có chuyện những đóa hoa trong vườn Thượng Uyển...

Mà còn có những cơn giông bão ngầm đang âm thầm vần vũ… .( còn tiếp phần 2 ).

H.V.H (9 - 2026)